مطالعات تطبیقی حقوق کشورهای اسلامی

مطالعات تطبیقی حقوق کشورهای اسلامی

آسیب شناسی فقهی و حقوقی قتل های ناموسی در نظام حقوقی ایران و پاکستان

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی کارشناسی ارشد گروه حقوق کیفری و جرم شناسی، دانشکده حقوق، دانشگاه قم، قم، ایران
2 استادیار گروه حقوق کیفری و جرم شناسی، دانشکده حقوق، دانشگاه قم، قم، ایران (نویسنده مسئول)
چکیده
قتل‌های ناموسی به‌عنوان یکی از شدیدترین مظاهر خشونت علیه زنان، ریشه در باورهای پدرسالارانه و دیدگاه سنتی قدرت در خانواده دارد. این پژوهش با هدف بررسی ابعاد فقهی و حقوقی قتل‌های ناموسی و شناسایی خلأهای قانونی موجود، به مقایسه تطبیقی قوانین ایران و پاکستان به‌عنوان دو کشور با آمار بالای این نوع قتل‌ها می‌پردازد. با بررسی منابع فقهی شیعه و رویکرد فقها در مواجهه با قتل‌های ناموسی، مشخص می‌شود که برخی مواد قانون مجازات اسلامی ایران نه‌تنها بازدارندگی کافی برای مرتکبین این جنایات ایجاد نمی‌کند، بلکه در مواردی حتی خلاف آرای فقهی و شرع نیز هست. عدم تناسب جرم و مجازات و کاستی‌های قانونی، باعث شده تا مجرمان جرئت بیشتری برای ارتکاب این جرائم پیدا کنند. این پژوهش با رویکرد تطبیقی و با روش توصیفی و تحلیلی بر پایه داده‌ها و منابع کتابخانه‌ای پیش می‌رود. نتایج تحقیق نشان می‌دهد که قتل‌های ناموسی صرفاً یک مسئله اجتماعی نیست، بلکه یک چالش حقوقی و فقهی نیز محسوب می‌شود. بنابراین، اصلاح موادی از قانون مجازات اسلامی به‌مانند مواد 301 و 630 و تعیین راهکارهای مناسب برای ترمیم سیاست‌های کیفری، امری ضروری و اجتناب‌ناپذیر است همچنان که پاکستان با افزودن تبصره‌هایی به مواد 302 و 311 قانون مجازات خود درصدد تشدید مجازات مرتکبین چنین قتل‌هایی برآمد. همچنین با توجه به فتاوی نوین و پویایی فقه امامیه، می‌توان با اصلاح قوانین موجود، گامی مهم در جهت کاهش وقوع قتل‌های ناموسی و تأمین عدالت برای قربانیان برداشت.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

A jurisprudential and Legal Analysis of Honor Killings in the Iranian and Pakistani Legal Systems

نویسندگان English

Abolfazl Parvin Kondrood 1
Morteza Fathi 2
1 M.A in Criminal Law and Criminology, Faculty of Law, University of Qom, Qom, Iran.
2 Assistant Prof. of Criminal Law and Criminology, Faculty of Law, University of Qom, Qom, Iran (Corresponding Author)
چکیده English

Honor killings, as one of the most severe manifestations of violence against women, are rooted in patriarchal beliefs and the traditional view of power within the family.1 This research aims to investigate the jurisprudential and legal dimensions of honor killings and identify existing legal gaps, comparing the laws of Iran and Pakistan as two countries with high rates of this type of killing. By examining Shiite jurisprudence sources and the approach of jurists in dealing with honor killings, it becomes clear that some articles of the Iranian Islamic Penal Code not only do not create sufficient deterrence for the perpetrators of these crimes, but in some cases are even contrary to jurisprudential opinions and Sharia. The disproportion of crime and punishment and legal deficiencies have caused criminals to have more courage to commit these crimes. This research proceeds with a comparative approach and with a descriptive and analytical method based on data and library sources. The results of the research show that honor killings are not just a social issue, but also a legal and jurisprudential challenge. Therefore, reforming articles of the Islamic Penal Code such as articles 301 and 630 and determining appropriate solutions to repair criminal policies is necessary and inevitable, just as Pakistan, by adding notes to articles 302 and 311 of its penal code, sought to intensify the punishment of the perpetrators of such killings. Also, considering the new fatwas and the dynamism of Imami jurisprudence, by amending the existing laws, an important step can be taken towards reducing the occurrence of honor killings and ensuring justice for the victims.  

کلیدواژه‌ها English

Honor killing
punishment
Islamic jurisprudence
retaliation
marital killing
ابن جنید اسکافی، محمد (۱۴۱۶). مجموعه فتاوی ابن جنید، چاپ اول، قم: دفتـر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
ابن قدامه مقدسی، عسبدالله (1968). المغنی لابن قدامه، جلد ۷، بیروت: دار الاحیاء التراث العربی.
ایزدی فرد، علی‌اکبر و نبی پور، محمد (۱۳۹۰)، «معافیت مطلق یا نسبی پدر و جد پدری از کیفر قتل در فرزندکشی عمدی»، نشریه فقه و حقوق اسلامی، سال دوم، شماره ۳.
آشوری، محمد (1376). عدالت کیفری از دیدگاه حمورابی در کتاب عدالت کیفری (مجموعه مقالات)، تهران: انتشارات گنج.
 بحرانی، یوسف (۱۴۰۵). الحدائق الناضرة فی أحکام العترة الطاهرة، جلد ۱۹، چاپ اول، قم: دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
الجبرین، عبدالله (۱۴۳۱). شرح عمده الفقه للموفق ابن قدامه، جلد ۳، الریاض: مکتبة الرشد چاپ ششم.
حجاریان، محمد حسن (1357). تعصب ناموسی و ارتباط آن با جرم، پایان‌نامه ارشد، دانشکده حقوق، دانشگاه شهید بهشتی.
حر عاملی، محمد (۱۴۰۹). وسائل الشیعة، جلد ۲۹، چاپ اول، قم: مؤسسه آل البیت†.
حلی، یحیی (۱۴۰۵). الجامع للشرائع، چاپ اول، قم: مؤسسة سید الشهداء العلمیة.
 خمینی، روح الله (1368). شئون و اختیارات ولی فقه، سازمان انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
خمینی، روح الله (1371). صحیفه نور، تهران: موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینیŠ.
خمینی، روح الله (1387). صحیفه امام، تهران: موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینیŠ.
خوئی، سیدابوالقاسم (۱۴۲۲). مبانی تکملة المنهاج، جلد ۱ (۴۱) و ۲ (۴۲)، چاپ اول، قم: مؤسسة إحیاء آثار الإمام الخوئی.
سیلاوی، آزادپور (1397). «دلایل ارتکاب قتل‌های ناموسی و راهکارهای پیشگیرانه آن در استان خوزستان»، تهران: سومین کنفرانس علمی پژوهشی رهیافت‌های نوین درعلوم انسانی ایران.
شهید اول، محمد بن مکی (۱۴۱۰). اللمعة الدمشقیة فی فقه الإمامیة، بیروت: دار الإحیاء التراث العربی.
شهید ثانی، زین الدین عاملی جبعی (۱۴۱۲). الروضة البهیة فی شرح اللمعة الدمشقیة (المحشیی: سلطان العلماء)، جلد ۲، قم: انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم.
شهیدثانی، زین الدین عاملی جبعی (۱۴۱۳ ق). مسالک الأفهام إلی تنقیح شرائع الإسلام، جلد ۳ و 15، چاپ اول، قم: مؤسسة المعارف الإسلامیة.
طوسی، محمد بن حسن (۱۴۰۷ ق) الخلاف، جلد ۵، چاپ اول، قم: دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
مفید، محمد (۱۴۱۳ ق). المقنعة، چاپ اول، قم: کنگره جهانی هزاره شیخ مفید.
صابر، مهدی (1396). «بررسی عوامل قتل‌های ناموسی در سال 1393 مورد مطالعه: (شهرستان ایلام)»، فصلنامه علمی تخصصی دانش انتظامی ایلام، سال ششم، شماره ۲۳.
صانعی، یوسف (۱۳۹۰). استفتائات قضایی، جلد ۱، چاپ چهارم، تهران: پرتو خورشید.
طباطبائی، سیدعلی (۱۴۱۸). ریاض المسائل، جلد ۱۶، چاپ اول، قم: مؤسسه آل البیت‰.
طباطبائی، سیدمحمدحسین (1417). تفسیر المیزان، جلد 4، بیروت: موسسه الاعلمی المطبوعات.
عمید، حسن (1375). فرهنگ فارسی عمید، جلد اول، چاپ هشتم، تهران: انتشارات امیرکبیر.
غانمی، کفاح (1384). بررسی عوامل مؤثر بر گرایش به قتل‌های ناموسی در استان خوزستان، پایان‌نامه ارشد، دانشگاه تربیت معلم تهران.
فاضل لنکرانی، محمد (۱۴۲۱). تفصیل الشریعة فی شرح تحریر الوسیلة (القصاص)، چاپ نخست، قم: مرکز فقهی ائمه اطهار.
گرجی، ابوالقاسم (1380). مجموعه مقالات حقوقی، جلد 2، تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
محقق حلی، جعفر بن حسن (۱۴۱۸). المختصر النافع فی فقه الإمامیة، جلد ۲، چاپ ششم، قم: مؤسسة المطبوعات الدینیة.
مدتی کاشانی، حاج آقارضا (۱۴۱۰). کتاب القصاص للفقهاء و الخواص، چاپ دوم، قم: دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
مظلومیان، رضا (1352). زنکشی درلوای قانون، چاپ اول، تهران: انتشارات سازمان زنان ایران.
مقدسی، محمدباقر و روستائی، مهرانگیز (1403). «قتل‌های ناموسی و مطالعه تطبیقیِ بازنمایی آن در نظام‌های کیفری غربی، اسلامی و ایران»، فصلنامه پژوهش تطبیقی اسلام و غرب، دوره یازده، شماره ۲.
مهدوی، داور؛ عالی پور، حسن و بابایی، محمدعلی (1402). «رویکرد فقه و سیاست کیفری ایران نسبت به قتل‌های ناموسی؛ چالش‌ها و راهکارهای پیشگیری»، فصلنامه فقه جزای تطبیقی، دوره سوم، شماره ۲.
مهرپور، حسین (1375). «سیری در مبانی فقهی و حقوقی ماده 630 ق.م.ا»، فصلنامه مفید، شماره 8.
نجفی، محمد حسن (1367). جواهر الکلام، مصحح محمود قوچانی، جلد 41، تهران: ناشر دارالکتاب الاسلامی.
نیآوردی، علی بن محمد (۱۴۲۴). الحاوی الکبیر، جلد ۱۵، بیروت: دارالفکر.
وزیری، ابوالفتح، (1352). «معافیت‌های قانونی و تحلیلی از ماده 179 ق.م.ع ایران»، مجله حقوقی دادگستری، شماره 44.
هاشمی، سیدحسن (1384). «قتل در فراش ضرورت بازگشت قانون به فقه»، فصلنامه کتاب زنان، سال هفتم.
اسداللهی، عبدالرحیم؛ براتوند، محمد و ولی زاده، شاهرخ، (۱۳۸۷). «بررسی ویژگی‌های اجتماعی مجرمین قتل‌های ناموسی در زندان‌های خوزستان»، مجله پژوهشی، دانشگاه اصفهان، سال بیست‌ونهم، شماره ۱.
Pakistan Penal Code
Brandon, james and Hafez, salam (2008). Crimes of a community, Center for social cohesion.
K.Araji, Sharon (2000). Crime of honour and shame, The Journal of Criminology, University of Alaska Anchorage
Lari, Maliha zia (2018). Honour killings in Pakistan and Campliance of law, Islamabad: Legislative Watch Programme for Womenís Empowerment
Shubham, Sinha (2015). The Indian penal code, Indian law series.
Jafri, H. Amir (2020). Honour Killing: Dilemma, Ritual, Understanding, Oxford University Press
John,T.Alexander,Robert,A.Divine (2008). The history of Pakistan, Greenwood press.