مطالعات تطبیقی حقوق کشورهای اسلامی

مطالعات تطبیقی حقوق کشورهای اسلامی

درنگی در بایستگی قصدِ پرداختِ دین ، در فرایند ایفای دین» در فقه امامیه و حقوق ایران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری حقوق خصوصی، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه میبد، میبد، ایران
2 دانشیار حقوق خصوصی، گروه حقوق، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه میبد، میبد، ایران (نویسنده مسئول)
چکیده
در داد و ستدهای روزمره و روابط بین افراد، نقش کلیدی دین به عنوان یکی از نهادهای حقوقی پر اهمیت و وضعیت اموال کلی امری غیرقابل انکار است؛ ازطرفی ضرورت شناسایی و تشخیص حقوق طرفین یک رابطه حقوقی ایجاب مینماید که  به واسطه تبیینِ ماهیت حقیقی وفای به دین و نقشی که قصد ایفا کننده در این موضوع دارد، روشن گردد که چه زمانی می­توان وفای به دین را محقق شده تلقی کرد؟ آیا پرداخت یک عمل صرفاً مادی است یا اعتباری و انشائی ؟ آیا پرداخت دین نیازمند قصد مدیون است یا بی نیاز از آن ؟ و چنانچه شخص ثالثی دین مدیون را بپردازد تحت چه شرایط و ارکانی می­توان عمل او را به منزله ایفای تعهد محسوب نمود؟. یافته های حاصل از پژوهش حاضر حاکی از آن است که تحقق عمل وفای به دین نیازمند قصد مدیون است؛ اما به خلاف اعمال حقوقی انشایی در وفای دین، مدیون میبایست قصدی غیر انشایی برای ادای دین داشته باشد تا بتوان گفت وفای دین محقق شده است؛ در واقع، امر وفای دین ماهیتا در زمره امور قصدیه غیر انشایی قرار میگیرد و وجود قصد ادای دین رکن حیاتی تحقق آن را تشکیل میدهد؛ لذا نظر به نقش کلیدی قصد مدیون، چنانچه چند دین در ذمه شخصی باشد، این قصد مدیون است که معین میکند عمل انجام شده توسط مدیون در راستای ایفای کدام یک از آن دیون بوده است و مقرره 282 قانون مدنی بر مبنای همین موضوع به خلاف ماده مشابه فرانسوی آن اختیار مدیون در انتخاب دین را مقید به هیچ زمانی نکرده و انتخاب تعلق تادیه به یکی از دیون را به طور مطلق بر عهده خود بدهکار قرار داده است؛ به علاوه در مواردی که شخص ثالثی مصداق دین مدیون را انجام میدهد و یا می پردازد آنچه که عمل ایفای یک دین مشخص را از سایر دیون متمایز می نماید و رکن ضروری که نهاد هبه یا اقدام تبرعی و یا انتقال طلب و سایر نهاد ها را از ایفای دین توسط ثالث تفکیک و آثار و حقوق ناشی از هر کدام را در رابطه اشخاص مربوط به یک دین روشن می سازد وجود قصدی غیر انشائی برای شخصی است که دین را ایفا میکند و احراز این عامل حیاتی منجر به شناسایی جایگاه صحیح مفاهیم حقوقی و آثار و فرعیات آنها در روابط جامعه می گردد.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

Contemplation about the necessity of intention to fulfill a debt in the process of the discharge of the debt in Iranian Law and imamiyyeh jurisprudence

نویسندگان English

Shohre Godarzi 1
Nasrolah Jafari 2
1 Ph.D Student in Private Law, Faculty of Theology and Islamic Studies, Maybod University , Maybod, Iran
2 Associate Prof. of Private Law, Faculty of Theology and Islamic Studies, Meybod University , Meybod, Iran. (Corresponding Author)
چکیده English

    In the daily exchanges and relationships between people, the key role of intention, as one of the significant legal subjects as well as indeterminate property situation is an undeniable matter. Also the necessity of recognize the rights of the parties to a legal relationship requires that it be specified when a debt settlement may be done by explanation the real nature and concept of the fulfilling the debt and the role of payers intention in it. Is payment a merely objective act or a constitutive and juridical act?, does the payment of a debt require the debtors intention or not? And if a third party pays the debtors obligation, under what conditions and circumstances may the action be considered as discharge of debt? The research conducted in this study has clarified that the fulfilling of debt requires the debtors intention however, unlike declaratory legal acts, in the fulfillment of a debt, the debtor must have a Non constitutive intention to discharge the debt so that the discharge of the debt may be completed. In fact, the concept of debt in terms of its nature, falls under the category of intentional and Non spontaneous acts and the existence of intent to discharge the debt forms its essential element. Given the critical role of the debtors intention, if multiple debts are incumbent upon an individual, it is the debtors intent that determinets which specific debt the fulfillment is meant to satisfy. Accordingly, Article 282 of the civil code, based of this principle, unlike its French counterpart, imposes no temporal limitation on the debtors discretion inselecting the debt to be discharged and has placed the decision to allocate the payment to one of those debts entirely at the discretion of the debtor. Furthermore, In cases there a third party fulfills or pays the debtors obligations, what distinguishes the performance of a specific debt from other obligations and the essential element that differentiates the concepts and institutions of donation, gratuitous or assignment of claims and other terms from the fulfillment of a debt by a third party, thereby clarifying the effects and rights arising from each in the relationships of parties concerning a debt—is the presence of a Non constitutive intention by the individual fulfilling the debt, the recognition of this crucial factors leads to the proper identification of legal terms, their implications and their derivatives within social relations.

کلیدواژه‌ها English

fulfillment of debt
Fungible goods
intention
voluntary payer
multiple debts
  • امامی، حسن، ۱۳۶۶، حقوق مدنی، جلد اول، چاپ ششم، تهران، کتاب فروشی اسلامیه
  • الشریف، محمدمهدی، ۱۳۹۲، منطق حقوق، چاپ دوم، تهران، شرکت سهامی انتشار
  • باقری، احمد، ۱۳۷۷، وفای به عهد، مقالات و بررسی ها، ش۰-پیاپی۱۱۴۰
  • پاک باز، سیامک، ۱۴۰۲، شرح قانون مدنی فرانسه، چاپ پنجم، تهران، میزان
  • جعفری خسروآبادی، نصراله، ۱۳۹۴، نظریه عمومی دیون در حقوق اسلام و مقایسه آن با حقوق غرب، پژوهش تطبیقی حقوق اسلام و غرب، ش۴
  • جوانمردی، ناهید، ۱۳۸۰، ماهیت وفای به عهد و بررسی مصادیق آن در حقوق ایران، پژوهش حقوق و سیاست، ش۴
  • حیاتی، علی عباس، ۱۳۹۲، انتساب تادیه به یکی از چند دین در حقوق مدنی ایران، فرانسه و فقه امامیه، پژوهش نامه حقوق اسلامی، ش۳۷
  • دهقان دهنوی، نادر، سلطانی، محمدرضا، ۱۳۹۷، نگاهی تحلیلی به ایفای تعهد توسط ثالث به عنوان استثنایی بر اصل نسبی بودن قراردادها، قانون یار، ش۷
  • سعیدی، محمدعلی، امیدیان، علی رضا، نوری، حامد، ۱۴۰۰، بررسی تعلق تادیه به یکی از چند دین مدیون در فقه و حقوق، نامه الهیات، ش۵۵
  • شهبازی نیا، مرتضی، رزاقی، کیانوش، ۱۳۹۰، مفهوم و ماهیت ایفاء در حقوق ایران و فقه امامیه، پژوهش نامه حقوق اسلامی، ش۲
  • شهیدی، مهدی، ۱۳۷۷، سقوط تعهدات، چاپ چهارم، تهران، حقوقدان
  • شهیدی، مهدی، ۱۳۸۴، تشکیل قراردادها و تعهدات، تهران، مجد
  • صفایی، حسین، ۱۳۸۳، دوره مقدماتی حقوق مدنی، قواعد عمومی قراردادها، جلد دوم، چاپ دوم، تهران، میزان
  • طاهری، محمد، طاهری، سهیل، ۱۳۹۸، نگاهی جدید به ماهیت ایفای تعهد، مطالعات حقوق، ش۳۰
  • عبدی پور، ابراهیم، ۱۳۹۱، مباحث تحلیلی از حقوق تجارت، چاپ اول، قم، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه
  • عبدی پورفرد، ابراهیم، جعفری خسروآبادی، نصراله، ۱۳۹۳، خلط نظری ناشی از خطا در واژه شناسی، بازشناسی و تطبیق نسبت میان سه مفهوم دین، تعهد و حق شخصی، حقوق خصوصی، ش۱
  • قاسم زاده، مرتضی، نوری، فاطمه، ۱۳۹۸، اختیار مدیون در انتخاب یکی از دیون متعدد، مجله حقوقی دادگستری، ش۱۰۷
  • کاتوزیان، ناصر، ۱۳۶۸، حقوق مدنی، قواعد عمومی قراردادها، جلد چهارم، چاپ اول، بهران، به نشر
  • کاتوزیان، ناصر، ۱۳۸۶، حقوق مدنی، نظریه عمومی تعهدات، چاپ چهارم، تهران، میزان
  • کاتوزیان، ناصر، ۱۳۷۰، دوره مقدماتی حقوق مدنی، اعمال حقوقی، قرارداد، ایقاع، چاپ اول، شرکت سهامی انتشار و بهمن برنا
  • محقق داماد، مصطفی، ۱۳۸۸، نظریه عمومی شروط و التزامات در حقوق اسلامی، چاپ اول، تهران، مرکز نشر علوم اسلامی،
  • محقق داماد، مصطفی، قنواتی، جلیل، عبدی پورفرد، ابراهیم، وحدتی شبیری، حسن، ۱۳۹۱، حقوق قراردادها در فقه امامیه، جلد اول، چاپ چهارم، تهران، سمت

عربی:

  • آملی، محمدتقی، ۱۳۸۰ه.ق، مصباح الهدی فی شرح العروة الوثقی، جلدهای ۱۱ و ۱۲، بی جا
  • انصاری، سیدمرتضی، ۱۴۱۵ه.ق، رساله فی منجزات المریض، قم، کنگره جهانی بزرگ داشت شیخ اعظم آیت الله انصاری
  • ایروانی، علی بن عبدالحسین نجفی، ۱۴۰۶ه.ق، حاشیه المکاسب، جلد۲، چاپ اول، تهران، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی
  • بروجردی، حسین، صمدی بهبهانی، محمد، ۱۴۲۶ه.ق، تبیان الصلاة، جلد پنج، گنج عرفان
  • بروجردی، حسین، بی تا، القبلة والستر و الساتر، جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، جلد دوم، دفتر انتشارات اسلامی
  • تبریزی، جواد، بی تا، اسس القضاء و الشهادة، دفتر مولف
  • تبریزی، جواد، محقق حلی، جعفر بن حسن، ۱۳۸۷، تنقیح مبانی الاحکام، جلد اول، قم، دار الصدیقة الشهیدة
  • جمعی از پژوهشگران، ۱۴۲۳ه.ق، موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی بر مذهب اهل بیت، جلد پنج، دائرة المعارف اسلامی مذهب اهل بیت
  • حکیم، محسن، یزدی، محمد کاظم بن عبدالعظیم، ۱۳۷۴، مستمسک العروة الوثقی، جلد یازدهم، دار التفسیر
  • خوانساری، رضی الدین محمدبن حسین، ۱۳۱۱، تکمیل مشارق الشموس فی شرح الدروس، قم، مدرسه آل البیت
  • سبزواری، عبدالاعلی، بی تا، جامع الاحکام الشرعیه، قم، موسسه المنار
  • طباطبایی قمی، حسن، ۱۴۱۵ه.ق، کتاب الحج، جلد اول، بی جا
  • عاملی، سید جوادبن محمد، بی تا، مفتاح الکرامة فی شرح القواعد العلامه، جلد۵، چاپ اول، بیروت، دار الاحیاء التراث العربی
  • فاضل موحدی لنکرانی، محمد، یزدی، محمدکاظم بن عبدالعظیم، ۱۳۹۴، شرح عروة الوثقی، مرکز فقهی ائمه اطهار ع
  • فیاض، محمد اسحاق، یزدی، محمدکاظم بن عبدالعظیم، خوئی، ابراهیم، بی تا، تعالیق مبسوطة، جلد هشت، محلاتی
  • گلپایگانی، محمدرضا، ۱۳۷۱، هدایة العباد، جلد ۲، دار القرآن الکریم
  • لنکرانی، فاضل، ۱۴۲۵ه.ق، جامع المسائل (عربی-للفاضل) جلد۱، قم، انتشارات امیر قلم
  • منتظری، حسین علی، ۱۴۲۸ه.ق، کتاب الصوم، ارغوان دانش
  • موسوی خلخالی، محمد مهدی، یزدی، محمد کاظم بن عبدالعظیم، ۱۳۸۵، فقه الشیعه (الاجاره) ، منیر

یزدی، سید محمدکاظم، ۱۴۱۰ه.ق، حاشیه المکاسب، جلد۲، چاپ اول، قم، موسسه اسماعیلیان