مطالعات تطبیقی حقوق کشورهای اسلامی

مطالعات تطبیقی حقوق کشورهای اسلامی

ماهیت معاهدات از منظر داخلی و بین المللی؛ قرارداد یا قانون؟ (مطالعه اسناد بین المللی، حقوق ایران و عراق)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
محمد شکری
استادیار گروه حقوق دانشگاه پیام نور، تهران، ایران
10.22034/lcs.2024.2044212.1053
چکیده
معاهدات بین­المللی از ضرورت­های مهم در زندگی بین­المللی دولت­ها و از عناصر مهم در روابط بین دولت­ها به شمار می­رود، مسأله موضوع نوشتار حاضر چیستی ماهیت معاهدات بین­المللی است؛ برای تشخیص سه نظریه شامل ایقاع، قرارداد و قانون قابل بررسی است. تشخیص ماهیت معاهده واجد فواید و آثاری متعددی است، به نحوی که موجب نگاه صحیح به متأثران از معاهده و دارندگان حقوق و تکالیف ناشی از معاهده خواهد شد، همچنین مواردی دیگر از قبیل حل تعارض مفاد معاهده با قانون و تعیین سطح الزام ناشی از آن در پرتو تشخیص ماهیت آن میسور می­گردد. در پژوهش حاضر اسناد بین­المللی، فقه، حقوق ایران و عراق مبنای تحلیل می­باشد. روش تحقیق به شیوه کتابخانه­ای است؛ پس از مطالعه منابع اعم از کتب و مقالات مربوط و بررسی داده­ها به نحو تحلیلی-توصیفی به نتایج منتهی می­گردد برخی معاهده را دارای ماهیت قراداد، برخی قانون و برخی دیگر به بر مبنای دوجانبه یا چندجانبه بودن یکی از آن دو را بدان نسبت داده­اند. بر مبنای نقصان نظرات مزبور، فرضیه تفاوت ماهیت معاهده از دو جنبه داخلی و بین­المللی است؛ و همزمان از هر دو وجه قراردادی و قانونی بودن برخوردار می­باشد، به طور خلاصه این تحقیق به این نتیجه رسید که اولاً ماهیت ایقاعی معاهده با توجه به عدم پذیرش تعهد یکطرفه، انحصار ایقاعات به موارد معین و ویژگی تقابلی و طرفینی بودن معاهدات منتفی است، ثانیاً تشخیص ماهیت معاهدات بین­المللی باید از دو منظر داخلی و بین­المللی به تفکیک و از سویی جنبه بین­المللی آن نیز با توجه به نوع معاهده باشد؛ به نحوی که «معاهده-قانون» را باید هم از جهت داخلی و هم از منظر بین­المللی دارای ماهیت قانون دانست اما معاهده-قرارداد از جهت داخلی (داخل دولتهای عضو) ا ماهیت قانون و از منظر بین­المللی (در مقابل دولت­های عضو معاهده) از ماهیت قراردادی برخوردار است.
کلیدواژه‌ها
معاهده
معاهدات بین‌المللی
ماهیت حقوقی
قانون
قرارداد
موضوعات

عنوان مقاله English

The Nature of Treaties from a Domestic and International Vision; Contract or Law? (Study of International Documents, Iranian and Iraqi Laws)

نویسنده English

Mohammad shokri
Assistant Prof., Department of Law, Payame Noor University, Tehran, Iran
چکیده English

International treaties are one of the important necessities in the international life of states and important elements in the relations between states, the subject of this article is what is the nature of international treaties; to distinguish between them, three theories can be examined: unilateral obligation, contract, and law. determining the nature of the treaty has many benefits and effects, in a way that will lead to a correct view of those affected by the treaty and the holders of the rights and obligations arising from the treaty, as well as other issues such as resolving the conflict between the provisions of the treaty and the law and determining the level of obligation resulting from it in its nature can be detected by the beam. In the present study, international documents, jurisprudence, and Iranian and Iraqi laws are the basis of analysis.the research method is library-based; after studying sources including related books and articles and examining The data in an analytical-descriptive manner, the results are as follows: Some have attributed the treaty to be of the nature of a contract, some to law, and others to be of one of the two based on its bilateral or multilateral nature. Based on the shortcomings of the aforementioned opinions, the hypothesis of the difference in the nature of the treaty is from two aspects, domestic and international; It has both contractual and legal aspects at the same time, in short, this research concluded that Firstly, the contractual nature of the treaty is ruled out due to the non-acceptance of unilateral obligations, the exclusiveness of unilateral obligation to specific cases, and the reciprocal and bilateral nature of treaties. Secondly, the nature of international treaties should be determined from two perspectives, domestic and international, and on the other hand, its international aspect should also be based on the type of treaty; in such a way that "treaty-law" should be considered as having the nature of law both from the domestic and international point of view, but the treaty-contract has the nature of law from the domestic point of view (within the member states) and from the international point of view (against the government treaty members) has a contractual nature.

کلیدواژه‌ها English

Treaty
international treaties
legal nature
law
contract
احمدی، فرج­الله؛ قزوینی حائری، یاسر (1489)، فرایند تدوین قانون اساسی عراق، فصلنامه سیاست، مجله دانشکده حقوق و علوم سیاسی، 40(2)، 37-19.
ارفع­نیا، بهشید (1376)، حقوق بین­الملل خصوصی، جلد اول، چ2، تهران: بهتاب
اسکینی، ربیعا (1392)، حقوق تجارت (کلیات، معاملات تجاری، تجار و سازماندهی فعالیت تجاری)، چ16، تهران: سمت.
انصاری، مرتضی (1410). مکاسب. جلد هشتم. چاپ اول. قم: دارالکتب.
آل­کجباف، حسین (1391) حقوق بین­الملل خصوصی1، تهران: انتشارات دانشگاه پیام نور.
باقری، حسین (1392)، بازیگران داخلی در ساختار سیاسی عراق نوین و تأثیر آن بر امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران، آفاق امنیت، 5(19)، 165-135.
تدین، کیوان؛ معتمد، نجمه (1402)، «معاهده منع توسعه و تکثیر سلاح­های بیولوژیک به زبان ساده»، مجله ترویجی واکسن و پیشگیری از بیماریها در دامپزشکی، 2(1)، 10-1.
رستم زاد، حسینقلی (1384)، جامعه بین‌المللی و تعهدات بین‌المللی erga omnes، مجله حقوقی بین­المللی، 22(33), 9-71. doi: 10.22066/cilamag.2005.17971
جعفری، سیداصغر؛ خسروی، ایمان (1399)، «معاهده تجارت تسلیحات و جمهوری اسلامی ایران: تهدیدها و فرصت­ها»، دانش تفسیر سیاسی، 2(5)، 212-177.
حسینی عاملی، سیدجواد بن محمد (1419). مفتاح الکرامة فی شرح قواعد العلامة. جلد دوازدهم، قم: دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
خلیلی، محسن (1392)، قانون اساسی جدید عراق و پیدایش دوباره کشمکش سیاسی، مطالعات سیاسی-اجتماعی جهان، 3(1)، 120-93
خمامی­زاده، فرهاد (1389)، «تفسیر و اجرای معاهده در حقوق داخلی»، حقوق خصوصی، 7(16)، 52-33.
شعلان حمد، حسین (2023)، الأغلبیة اللازمة لموافقة مجلس النواب العراقی على المعاهدات الدولیة، إصدارات مرکز البیدر للدراسات و التخطیط. https://www.baidarcenter.org/posts/2506
شکری، محمد (14029 «چالش­های حقوق مهریه سکه؛ طرح راهکارهای قانونی»، تعالی حقوق، 14(1)، 291-259.
شمالی، همت اله; بصیری، محمدعلی (1396)، نتایج و پیامدهای امنیتی انعقاد عهدنامه آخال (1260)، مطالعات تاریخ انتظامی، 4(15)، صص 49-66.
شهبازی، آرامش؛ خسرونژاد، مژگان (1400)، «تعهد به مذاکره در حل و فصل مسالمت­آمیز اختلافات»، حقوق عمومی، 51(3)، 1114-1095.
شیروی، عبدالحسین (1394)، حقوق تجارت بین­الملل، چ8، تهران: سمت.
شیروی، عبدالحسین (1389)، حقوق تطبیقی، چ8، تهران: سمت.
صفایی، سیدحسین (1374)، مباحثی از حقوق بین­الملل خصوصی، تهران: میزان.
عبداللهی، محسن؛ درهمی، فرهاد (1398)، «اجرای موقت معاهدات در حقوق بین­الملل»، تحقیقات حقوقی، 22(87)، 178-151.
عسکری، پویا (1399)، «معاهده منع سلاح­های هسته­ای: درنای کاغذی سپهر حقوق بین­الملل»، تحقیقات حقوقی، 23(92)، 436-409.
فریادی، مسعود، حبیبی، همایون؛ محمدعلی­پور، فریده (1384)، مروری اجمالی بر قانون اساسی جدید عراق، دفتر مطالعات حقوقی مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی، شماره مسلسل 7706.
قاسمی­حامد، عباس (1401)، «ایقاع نامعین و تعهد یک‌طرفه (چالش، ارزیابی، حاصل)»، تحقیقات حقوقی، 25(98)، 11-.33 
قاضی شریعت­پناهی، ابوالفضل (1377)، بایسته­های حقوق اساسی، چ3، تهران: نشر دادگستر.
کاتوزیان، ناصر (1381)، قانون مدنی در نظم حقوقی کنونی، چ7، تهران: میزان.
کاتوزیان، ناصر (1377)، مقدمه علم حقوق و مطالعه در نظام حقوقی ایران، چ23، تهران: شرکت سهامی انتشار.
کریمی، عباس (1390) ادله اثبات دعوا، تهران: انتشارات دانشگاه پیام نور.
کریمی­فرد، زهرا (1396)، «معاهده منشور انرژی و عضویت ایران»، دومین کنفرانس ملی حقوق، الهیات و علوم سیاسی، صص 11-1. SID. https://sid.ir/paper/888274/fa
لوی برول، هانری (1386)، جامعه­شناسی حقوق، ترجمه: سیدابوالفضل قاضی شریعت پناهی، چ8، تهران: میزان.
منوئی، فرناز؛ شمس برهان، ایلخان؛ موسی­زاده، ابراهیم (1401)، فدرالیسم اداری و قومی؛ مقایسه تطبیقی نظام­های فدرال عراق و آلمان، مطالعات حقوق عمومی، 52(2)، 660-641.
الموسوی­الخمینی (1362)، طلب و اراده، ترجمه و شرح: احمد قهری. تهران: مرکز انتشارارات علمی فرهنگی.
موسی­زاده، رضا (1395)، سازمانهای بین­المللی، چ24، تهران: میزان
موسی­زاده، رضا (1390)، بایسته­های حقوق بین­الملل عمومی، چ18، تهران: میزان
میرمحمدی، سیدمصطفی؛ خمیسی­زاده، مهران (1400)، «پدیده معاهده­گزینی و حل و فصل اختلافات سرمایه­گذاری بین­المللی»، مطالعات حقوق عمومی، 51(3)،971-951.
نراقی، ملااحمد (1417). عوائد الأیام فی بیان قواعد الاحکام. چاپ اول. قم: دفتر تبلیغات اسلامی.
 
Denys P. Myers (1975), The Names and Scope of Treaties, American Journal of International Law, Volume 51 , Issue 3 , July 1957 , pp. 574 - 605. Published online by Cambridge University Press:  28 March 2017. DOI: https://doi.org/10.2307/2195064
Fitzmaurice, Malgosia ( 2021) Treaties,  Oxford Public International law. at:    https://opil.ouplaw.com/display/10.1093/law:epil/9780199231690/law-9780199231690-e1481?prd=MPIL
française Constitution du 4 octobre 1958. At: https://www.legifrance.gouv.fr/loda/id/JORFTEXT000000571356/
Haugen, H. M. (2007). The Nature of Social Human Rights Treaties and Standard-Setting WTO Treaties: A Question of Hierarchy?. Nordic Journal of International Law, 76(4), 435-464.‏ DOI: 10.1163/090273507X249228
Young, Ernest A. (2009), Treaties as part of our law, texes law Review, Vol. 88, pp. 91-141. At:  https://scholarship.law.duke.edu/faculty_scholarship/3556/
Vienna Convention on the Law of Treaties, Vienna, 23 May 1969
Wright, Quincy (1916), The Legal Nature of Treaties, American Journal of International Law, 10(4), Published online by Cambridge University Press:  04 May 2017. https://doi.org/10.2307/2186926
 
مطالعات تطبیقی حقوق کشورهای اسلامی
دوره 2، شماره 4
زمستان 1403
صفحه 37-56