مطالعات تطبیقی حقوق کشورهای اسلامی

مطالعات تطبیقی حقوق کشورهای اسلامی

تحلیلی بر مؤلفه‌های حکمرانی خوب از منظر نهادهای بین المللی و قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
دکتری گروه حقوق عمومی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه آزاد اسلامی، شیراز، ایران
چکیده
حکمرانی یکی از اساسی‌ترین نیازهای جوامع بشری است که ضرورت آن بر کسی پوشیده نیست. البته، اختلاف‌نظرهای جدی در کم و کیف آن وجود دارد، بااین‌حال، دغدغه اصلی اغلب نظریه‌پردازان این حوزه، اجرای عدالت و جلوگیری از استبداد و خودکامگی است. قانون اساسی هر کشوری ضمن تعریف اصول اساسی، ساختار، سلسله‌مراتب، جایگاه و حدود قدرت سیاسی دولت، به تعیین و تضمین حقوق شهروندان و تنظیم روابط قدرت می‌پردازد. بی‌شک حکمرانی خوب گفتمان جدیدی است که با مؤلفه‌هایی مانند قانونمندی، مشارکت، مسئولیت‌پذیری، پاسخگویی، شفافیت، اثربخشی و کارایی تعریف می‌شود که در سال‌های اخیر مورد توجه فراوان قرار گرفته است. مؤلفه‌های حکمرانی خوب حکایت از آن دارد که پیاده‌سازی آن مستلزم مدل بومی در کشور است. نگارنده در این پژوهش به این یافته دست می‌یابد که هر یک از مؤلفه‌های حکمرانی خوب به‌گونه‌ای در قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران و اسناد بین‌المللی مورد تأکید بسیاری بوده است و در عرصه عمل نیز شاهد فراز و نشیب این شاخص‌ها پس از انقلاب هستیم. این مقاله تلاش دارد، ضمن تبیین مفهوم و مؤلفه‌های حکمرانی خوب، آن را در قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران مورد بررسی قرار دهد و در پایان پیشنهاد‌هایی در راستای ارتقای حکمرانی خوب در ایران بیان شده است. روش تحقیق به‌صورت روش تحلیل محتوا بوده و داده‌ها و اطلاعات نیز از طریق مطالعات کتابخانه‌ای و اسنادی گردآوری شده است.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

Analytical elements of good governance from the perspective of international institutions and the constitution of the Islamic Republic of Iran

نویسنده English

hamid shakeri
Ph.D in Public Law, Department of Public Law, Faculty of Law and Political Science, Islamic Azad University, Shiraz, Iran
چکیده English

Although there are some serious controversies about governance quality, it is one of the most fundamental needs of human community that its necessity is not deniable. Nevertheless, original concern of all theorists is exercise of justice and prevention of despotism and dictatorship in every country’s Constitution, besides defining basic principles, structure, hierarchy, position and limits of state political authority, it determines dictatorship citizens rights and regulates power relations. Undoutedly, good governance is the most fundamental principle in defining and drawing basic rights. Good governance is a new discourse which is defined by factors such as rule of law, participation, responsibility, accountability, transparency, efficiency and effectiveness. In recent years, good governance has been paid attention so much. Good governance factors imply for which its exercise is needed to implement based on a national model. Research findings represent that each of good governance factors have been emphasized in Iranian Constitution a lot. To implement these factors, we have dealt with intensity of these indicators after Iran Revolution.This study is trying to clarify good governance concept and factors and also take such factor into consideration in the Iranian Constitution. At the end, to promote good governance in Iran, some recommendations have been expressed. The research method is the content analysis method and the data and information have been collected through library and document studies.

کلیدواژه‌ها English

Constitutional law
good governance
rule of law
accountability
participation
آشوری، داریوش (1376). ما و مدرنیت. تهران: نشر موسسه فرهنگی صراط.
امامی، محمد؛ زرگوش، مشتاق (1387). «جنبه‌های درونی نظریه حاکمیت قانون در پرتو دکترین حکمرانی خوب». پژوهشنامه حقوق و علوم سیاسی، سال سوم، ش 9.
برک پور، ناصر؛ اسدی، ایرج (1388). مدیریت و حکمرانی شهری، تهران: دانشگاه هنر. معاونت پژوهشی.
تقوایی، علی‌اکبر؛ تاجدار، رسول. (1388). «درآمدی بر حکمروایی خوب شهری در رویکردی تحلیلی»، فصلنامه مدیریت شهری، ش 23.
خلفخانی، مهدی (1391). «بررسی الگوهای موفق و ناموفق حکمرانی»، در مجموعه مقالات همایش علمی حکمروایی خوب شهری، ج۳، تهران: تیسا.
دوبنوا، آلن (1378). تأمل در مبانی دموکراسی، ترجمه: بزرگ نادرزاد، تهران: نشر چشمه.
راعی، مسعود؛ عطریان، فرامرز (1391). «حاکمیت قانون و احکام حکومتی در قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران»، فصلنامه حکومت اسلامی، سال هفدهم، ش 1.
رهنورد، فرج اله؛ عباسپور، باقر (1386). «حاکمیت خوب و امکان پیاده‌سازی آن در ایران»، مطالعات مدیریت تحول، ش 55.
زارعی، محمدحسین (1383). «حکمرانی خوب، حاکمیت و حکومت در ایران»، مجله تحقیقات حقوقی، ش 40.
سردارنیا، خلیل اله (1388). «اثر سرمایه اجتماعی بر حکمرانی خوب»، اطلاعات سیاسی – اقتصادی، ش 260-259.
سردارنیا، خلیل اله (1391). «شاخص‌های حکمرانی خوب شهری در چهارچوب نظریه سیستمی»، مجموعه مقالات همایش علمی حکمروایی خوب شهری، ج۱، تهران: تیسا.
سروش محلاتی، محمد (1378). «خبرگان و نظارت». فصلنامه حکومت اسلامی. شماره 14.
شایگان، فریده و دیگران (13۸2). تقویت همکاری‌های بین‌المللی درزمینه حقوق بشر، تهران: انتشارات دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران.
شریف‌زاده، فتاح؛ قلی پور، رحمت اله (1382). «حکمرانی خوب و نقش دولت»، فرهنگ مدیریت، سال اول، ش ۴.
شریفیان ثانی، مریم (1380). «سرمایه اجتماعی؛ مفاهیم اصلی و چارچوب نظری». فصلنامه علمی پژوهشی مددکاری اجتماعی، شماره 8. تهران: دانشگاه علوم بهزیستی.
عالم، عبدالرحمن (1375). بنیادهای علم سیاست، تهران: نشر نی.
قاضی (شریعت پناهی)، ابوالفضل (1384). بایسته‌های حقوق اساسی، تهران: نشر دادگستر.
قلی پور، رحمت‌الله (1387). حکمرانی خوب و الگوی مناسب دولت، تهران: با همکاری مرکز تحقیقات استراتژیک و معاونت پژوهشی دانشگاه آزاد اسلامی.
قلی پور، رحمت‌الله (1383). «تحلیل و امکان‌سنجی الگوی حکمرانی خوب در ایران با تأکید بر نقش دولت». دانش مدیریت، شماره 67.
کاتوزیان، ناصر (1377). مقدمه علم حقوق، تهران: نشر میزان.
مرکزمالمیری، احمد (1385). حاکمیت قانون، مفاهیم، مبانی و برداشت‌ها، تهران: مرکز پژوهش‌های مجلس.
نوبری، نازک و رحیمی، محمد. (1389). «حکمرانی خوب شهری. مرکز مطالعات و برنامه‌ریزی شهر تهران»، دانش شهر، ش 11.
هاشمی، سید محمد (1384). حقوق بشر و آزادی‌های اساسی، تهران: نشر میزان.
هاشمی شاهرودی، سید محمدصادق (1395). «حکمروائی خوب در اسناد بین‌المللی و تأثیر آن بر مردم‌سالاری و حقوق بشر»، پژوهش‌های روابط بین الملل، ش 19.
هداوند، مهدی (1384). «حکمرانی خوب، توسعه و حقوق بشر»، نشریه حقوق اساسی، سال سوم، ش 4.
 
Chibba, Michael (2009). Governance and Development: The current Role of Theory. Policy and Practice. World Economics, No.10.
Christiane Arndt & Charles Oman(2008) “The Politics of Governance Ratings “,Maastricht University Maastricht Graduate School of Governance.
GB (1992).”Political Participation”. The Blackwell encyclopedia of political s