مطالعات تطبیقی حقوق کشورهای اسلامی

مطالعات تطبیقی حقوق کشورهای اسلامی

اساس دار شدن دولت ایران در خیالات ملکم خان قانونی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
دانشیار گروه حقوق، دانشکده حقوق، دانشگاه شهیدبهشتی، تهران، ایران
چکیده
میرزا مَلکَم خان ناظم‌الدوله جزو نخستین ایرانیانی است که اساس‌دار شدن وطن خیال او را درربود. او به این آگاهی نو تشرف یافته بود که هیچ وطنی، در دوران مدرن، بدون تجهیز به قانون اساسی، اساس‌دار نخواهد شد. اساس و بنیان یک مملکت، به قول نویسندگان اعلامیه حقوق بشر و شهروند 1789 فرانسه، چیزی نبود جز تکه‌ای کاغذ که می‌بایست قدرت فائقه‌ی سلطان را از او بستاند و آن را قالبی نو بیاراید و چنان توزیع بخردانه بنماید که هرگز هوس خودسری ننماید. ملکم به درستی چنین می‌اندیشید که جز با قانونمدار شدن نظم کهنه و مشروطه شدن قدرت، ایران به آبادی نمی‌رسد. ملکم را می‌توان از پیشگامان دلسوز مکتب رفورمیسم در ایران دانست. روشنفکری که کارنامه‌ی او نه سفید بود نه یک‌سر سیاه. نام او در برخی از زد و بندهای مفسده‌برانگیز تاریخ ذکر شده و او را چنان نمایانده‌اند که گویی جز به نان نمی‌اندیشد، اما واقعیت آن است که ملکم مرد قانون، نظم مدرن و آگاهی نو بود. در تحقیق حاضر می‌کوشیم به این پرسش ساده پاسخ دهیم که آیا معرفت ملکم، به عنوان یکی از پیشگامان روشنفکری در ایران، با بنیادهای مشروطیت و قانون اساسی‌مداری سازگار است؟
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

Malkam Khan's thoughts about establishing the Iranian government

نویسنده English

Ali-Akbar Gorji Azandaryani
Associate Prof. of Public Law Department, Faculty of Law, Shahid Beheshti University, Tehran, Iran.
چکیده English

Mirza Malkam Khan Nazem-ud-Dawlah is one of the first Iranians who dreamed of establishing a constitution for his homeland. He had acquired this new awareness that no country will be founded in the modern era without having a constitution. The foundation of a country, according to the authors of the French Declaration of the Rights of Man and of the Citizen of 1789, was nothing but a piece of paper supposed to remove the supreme power of the Sultan to make it a new format and broadcast it in a way that is never despotic. Malkam rightly believed that Iran will not be settled until the old order becomes legal and power is constitutionalized. Malkam can be considered as one of the sympathetic pioneers of the school of reformism in Iran. An intellectual whose career has been neither white nor black. His name has been mentioned in some of history's corrupting conflicts and he has been portrayed as thinking only of bread, but the fact is Malkam was a man of law, modern order and new consciousness. In the present research, we try to answer this simple question: is the knowledge of Malkam, as one of the intellectual pioneers in Iran, compatible with the foundations of constitutionalism and constitutional law?

کلیدواژه‌ها English

progress
ordered absolute monarchy
subjects
natural reason
law
  • آجودانی، ماشاءالله، 1383، مشروطة ایرانی، تهران، نشر اختران، چاپ پنجم.
  • اصیل، حجت­الله، 1388، رساله­های میرزا ملکم خان ناظم­الدوله، تهران: نشر نی، چاپ دوم.
  • اکبری، میرحامد، 1399، دموکراتیزاسیون و تعدیل قدرت سیاسی در ایران دوران قاجاریه، شیراز: انتشارات نوید شیراز.
  • دونوآ د سن­مارک، 1352، دولت، ترجمة علی­اکبر گرجی اَزَندَریانی و حسین امینی، تهران: انتشارات گالوس، 1402.
  • رازی نجم­الدین، مرموزات اسدی در مزمورات داودی، به اهتمام محمدرضا شفیعی کدکنی، تهران: مؤسسة مطالعات اسلامی دانشگاه مک­گیل.
  • طالبوف تبریزی، عبدالرحیم، 1397، آزادی و سیاست، تهران: انتشارات امید فردا، چاپ دوم.
  • طباطبایی، سیدجواد، 1386، دیباچه­ای بر نظریة انحطاط ایران، تهران: نگاه معاصر، چاپ هفتم.
  • طباطبایی، سیدجواد، 1386، نظریة حکومت قانون در ایران، تبریز: انتشارات ستوده، چاپ نخست.
  • علی اکبر دهخدا، لغت نامه دهخدا، مؤسسة لغت‌نامه دهخدا.
  • فتاحی، سجاد، 1400، ایران و مسألة پایداری: دیباچه‌ای بر طراحی و تحلیل سیستم­های حکمرانی، تهران: انتشارات مهراندیش، چاپ دوم.
  • فیرحی، داود، 1400، مفهوم قانون در ایران معاصر(تحولات پیشامشروطه)، تهران: نشر نی، چاپ سوم.
  • گرجی، اَزَندَریانی علی­اکبر، حقوقی­سازی سیاست، تهران: انتشارات خرسندی، چاپ دوم، 1395.گرجی اَزَندَریانی علی­اکبر، 1388، در تکاپوی حقوق اساسی، تهران: انتشارات جنگل، چاپ دوم.
  • مجدالملک میرزا محمدخان، 1321، رسالة مجدیه(کشف­الغرائب فی­الامور العجائب)، با مقدمه، مقابله و تصحیح زنده­یاد سعید نفیسی، تهران: چاپخانه بانک ملی.

 

  • DENOIX de SAINT MARC (R.), L'Etat, Paris, PUF, 2021.
  • DUHAMEL (O.) et MENY (Y.), Dctionnaire constitutionnel, Paris: PUF, 1992.
  • FAVOREU (L.), Droit constitutionnel, Paris, Dalloz, 16e, 2014.
  • GICQUEL (J.), Droit constitutionnel et institutions politiques, Paris: Montchrestien, 19e, 2003, p. 163.
  • PORTELLI (H.), Droit constitutionnel, Paris: Dalloz, 4e, 2001.