مطالعات تطبیقی حقوق کشورهای اسلامی

مطالعات تطبیقی حقوق کشورهای اسلامی

ماهیت ید و تحمل خطر تلف در «اخذ بالسوم»؛ مطالعۀ تطبیقی حقوق ایران، امارات، اردن و مصر

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
استادیار، گروه حقوق خصوصی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران
10.22034/lcs.2026.2104980.1259
چکیده
هرگاه خریدار احتمالی، مالی را با اذن مالک و پیش از انعقاد عقد تحویل بگیرد تا آن را ببیند یا بیازماید و مال بدون تعدی و تفریط او تلف شود، این پرسش مطرح می‌شود که زیان تلف بر عهدۀ کیست. قانون مدنی ایران در این باره حکم خاصی ندارد و فقیهان امامیه نیز در این مسئله سه قول ضمان، عدم ضمان و توقف را برگزیده‌اند. این پژوهش به روش توصیفی ـ تحلیلی، فقه امامیه و قانون مدنی ایران را با مجلۀ احکام عدلیه، قانون مدنی اردن، قانون معاملات مدنی جدید امارات و قانون مدنی مصر مقایسه کرده است. نتایج پژوهش نشان می‌دهد که اذن مالک صرفآ موجب زوال وصف عدوان از قبض می‌شود، لکن لزوما موجب تحقف امانت نمی‌شود؛ زیرا امانت در جایی محقق است که قبض به مصلحت مالک باشد. در فقه حنفی و قوانین اردن و امارات، اخذ مال به قصد خرید، با ثمن معین موجب ضمان گیرنده است. قانون جدید امارات، هم در قبض به قصد خرید (مادۀ ۵۱۷) و هم در بیع به شرط آزمایش (بند ۳ مادۀ ۴۴۹)، تلف پس از تحویل را بر عهدۀ گیرنده نهاده است؛ اما قانون مدنی مصر به حکم بند ۲ مادۀ ۲۷۰، خطر تلف را تا قبول خریدار بر عهدۀ فروشنده گذاشته است. حقوق ایران پس از انعقاد بیع، به حکم مواد ۳۸۷ و ۴۵۳ قانون مدنی، به الگوی مصری نزدیک است. بنابراین امانی یا ضمانی بودن ید، به‌تنهایی تعیین‌کنندۀ تحمل خطر تلف نیست.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

The Nature of Possession and the Bearing of Risk of Loss in Akhdh bi al-Sawm: A Comparative Study of Iranian, Emirati, Jordanian and Egyptian Law

نویسنده English

farzad karamikolmoti
Assistant Professor, Department of Private Law, Faculty of Law and Political Science, Shahid Chamran University of Ahvaz, Ahvaz, Iran
چکیده English

When a prospective buyer receives goods with the owner's consent in order to inspect or test them before deciding to purchase (akhdh bi al-sawm, i.e. taking goods with a view to purchase before a contract is concluded), and the goods perish by accident, the law must determine who bears the loss. The Iranian Civil Code contains no specific rule on loss at this pre-contractual stage, and Imami jurists are divided between liability, non-liability and suspension of judgment. Using a descriptive-analytical and comparative method, this article examines Imami jurisprudence and the Iranian Civil Code alongside the Ottoman Majalla, the Jordanian Civil Code, the new UAE Civil Transactions Law (Federal Decree-Law No. 25 of 2025) and the Egyptian Civil Code. The findings show that the owner's consent removes wrongfulness from the taking but does not by itself create a trust, since trust requires possession in the owner's interest. In the Hanafi tradition and in the Jordanian and Emirati codes, taking with a view to purchase at a named price renders the taker liable. The UAE law places the loss on the taker from delivery, both where goods are taken with a view to purchase (Art. 517) and in a sale on approval (Art. 449(3)), whereas Egyptian law, through Article 270(2), keeps the risk with the seller until acceptance. Iranian law, by virtue of Articles 387 and 453 of the Civil Code, is closer to the Egyptian model once a sale has been concluded. The characterisation of possession therefore does not by itself determine the bearing of risk.

کلیدواژه‌ها English

Akhdh bi al-Sawm
Sale on Approval
Accidental Loss
Liability for Possession
Jordanian Civil Code
Iranian Civil Code
Egyptian Civil Code

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 01 آذر 1405