مطالعات تطبیقی حقوق کشورهای اسلامی

مطالعات تطبیقی حقوق کشورهای اسلامی

مطالعه تطبیقی اصول و مبانی حاکم بر قراردادهای نفتی در حقوق ایران و عراق

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
راضیه عبدالصمدی 1
احمد هنردوست 2
1 استادیار گروه حقوق، دانشکده حقوق و الهیات، دانشگاه شهید اشرفی اصفهانی، اصفهان، ایران (نویسنده مسئول)
2 کارشناسی ارشد حقوق خصوصی، دانشکده حقوق و الهیات، دانشگاه شهید اشرفی اصفهانی، اصفهان، ایران
10.22034/lcs.2025.2059069.1130
چکیده
قراردادهای نفتی به عنوان یکی از مهمترین ابزارهای حقوقی در صنعت نفت و گاز، نقش بسزایی در توسعه اقتصادی کشورهای دارنده منابع نفتی ایفا می کنند. این قراردادها تحت تأثیر اصول و مبانی حقوقی خاصی قرار دارند که در هر کشور با توجه به نظام حقوقی و سیاست های اقتصادی آن کشور متفاوت است. قراردادهای نفت و گاز با ویژگی بلندمدت صحنه تضاد بین منافع شرکت های نفتی بین المللی و منافع دولت میزبان است. این ویژگی می تواند چنین قراردادهایی را در برابر تغییرات غیرقابل پیش بینی سیاسی، اقتصادی و قانونی در زمان انعقاد، آسیب پذیر کند. بنابراین، طرفین قرارداد تمایل دارند از مکانیسم هایی برای حفظ تعادل اقتصادی که از زمان انعقاد تا تکمیل قرارداد به آن رسیده اند، استفاده کنند. مقاله حاضر به مطالعه تطبیقی اصول و مبانی حاکم بر قراردادهای نفتی در حقوق ایران و عراق می پردازد. در ایران، قراردادهای نفتی تحت قوانینی مانند قانون نفت مصوب ۱۳۶۶ و قانون اساسی (اصول ۴۴ و ۴۵) تنظیم می شوند و مدل های رایج شامل بیع متقابل و مشارکت در تولید است. در عراق، قانون نفت ۲۰۰۷ و قانون اساسی (ماده ۱۱۱) چارچوب حقوقی را تعیین می کنند و مدلهای غالب، مشارکت در تولید و قراردادهای خدمات فنی هستند. چالش های مشترک شامل ناآرامی های سیاسی، ریسک های مالی و فنی و تعارض قوانین محلی و فدرال در عراق است. مقاله با ارائه پیشنهاداتی مانند تقویت شفافیت، توسعه مکانیزم های مدیریت ریسک، و انعطاف پذیری در قراردادها، راهکارهایی برای بهبود نظام حقوقی دو کشور ارائه میدهد.
کلیدواژه‌ها
قراردادهای نفتی
حقوق ایران
حقوق عراق
اصول حقوقی
شرکت های بین المللی
موضوعات

عنوان مقاله English

Comparative Study of the Principles and Foundations Governing Oil Contracts in the Laws of Iran and Iraq

نویسندگان English

Razieh Abdossamadi 1
Ahmad Honardoust 2
1 Assistant Prof. of Law, Faculty of Law and Theology, Ashrafi Esfahani University, Isfahan ,Iran (Corresponding Author)
2 MA. in in Private Law, Faculty of Law and Theology, Ashrafi Esfahani University, Isfahan ,Iran
چکیده English

Oil contracts, as one of the most important legal instruments in the oil and gas industry, play a significant role in the economic development of resource-rich countries. depending on their legal system and economic policies. Given their long-term nature, oil and gas contracts often become a battleground for conflicting interests between international oil companies and host governments. This characteristic can render such contracts vulnerable to unforeseen political, economic, and legal changes between the time of signing and completion. Consequently contracting parties tend to employ mechanisms to maintain the economic balance established from the contract's initiation to its fulfillment. This paper conducts a comparative study of the principles and legal foundations governing oil contracts in Iran and Iraq. By examining general principles such as balanced interests, transparency, risk management, state sovereignty over natural resources, and international cooperation, the research analyzes the differences and similarities in the legal frameworks of the two countries while identifying the nature of such contracts. In Iran, oil contracts are regulated under laws such as the Petroleum Law of 1987 and the Constitution (Articles 44 and 45), In Iraq, the Oil Law of 2007 and the Constitution (Article 111) define the legal framework, with the dominant models being production sharing contracts and technical service agreements. The paper concludes by offering recommendations such as enhancing transparency, developing risk management mechanisms, and increasing contract flexibility. proposing solutions to improve the legal frameworks of both countries.

کلیدواژه‌ها English

Oil Contracts
Iranian Law
Iraqi Law
Legal Principles
International Company
بحرکاظمـی، مریـم؛ محمـودی، امیررضـا (1403). «چالش های ناشـی از انعقـاد قـراردادهـای هوشـمند در حقـوق ایـران و عـراق»، مطالعـات
تطبیقـی حقـوق کشـورهای اسـامی، 2(3)، 2۹-46.
الذبحـاوی، نبیـل مهـدی؛ محمـودی، امیررضـا؛ بحرکاظمـی، مریـم (1404). «واکاوی تطبیقـی وضعیـت حقوقـی هـوش مصنوعـی در انعقـاد
 قـرارداد در حقـوق ایـران و ترکیـه»، مطالعـات تطبیقـی حقـوق کشـورهای اسـامی، 3 (1)، 25-45.
حســـینی، محمـــد صـــادق (13۹8). «چارچـــوب حقوقـــی قراردادهـــای نفتـــی در عـــراق: چالش هـــا و راهکارهـــا»، فصلنامـــه مطالعـــات
حقـــوق انـــرژی، ش 2، تابســـتان، صـــص 102-73.
رضایی، حسین (1400). تأثیر قوانین بین المللی بر صنعت نفت عراق. تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
زارعی، محمد (13۹8). حقوق نفت و گاز. تهران: انتشارات خرسندی.
شـــکوهی، محمدرضـــا و ســـعادت زاده، احســـان (1400). «روش هـــای مقابلـــه بـــا چالش هـــا و ریســـک ها در قراردادهـــای نفتـــی»،
ماهنامـــه اکتشـــاف و تولیـــد نفـــت و گاز، ش 1۹5، دی، صـــص 42-34.
علـــی زاده، مرتضـــی و رضایـــی، حســـین (13۹8). «مدیریـــت ریســـک در قراردادهـــای نفتـــی: چالش هـــا و راهکارهـــا»، فصلنامـــه مطالعـــات
حقـــوق انـــرژی، ش 2، صـــص 60-45.
کاظمی نجف آبادی، عباس (13۹3). آشنایی با قراردادهای نفتی. چ 1، تهران: انتشارات شهر دانش.
کریمـــی، محمـــد، (13۹۹)، «تأثیـــر قوانیـــن بین المللـــی بـــر صنعـــت نفـــت و گاز»، فصلنامـــه مطالعـــات حقـــوق انـــرژی، ش 1، بهـــار،
صـــص 48-32.
محمدی، علی (13۹7). چارچوب حقوقی قراردادهای نفتی در ایران. چ 2، تهران: انتشارات خرسندی.

منابع غیر فارسی
Roberts, P. (2016). Petroleum Contracts: English Law and Practice. London: Sweet & Maxwell.
Johnston, D. (2003). Petroleum Fiscal Systems and Contracts. Tulsa, OK: PennWell Books.
Islam, M. R. (2020). Risk Management in the Oil and Gas Industry. Boca Raton, FL: CRC Press.
Abbas Ghandi and Cynthia Lin (2014). Oil and Gas Service Contract around the World: A Review’ 3 
Energy Strategy Reviews 63, 71.
Mohammad Ali Bahmaei; Ehsan Afshar (2024). The Main Policies of International Oil Companies (IOCs) 
in Petroleum Contracts: an Overview on Risk Service Contracts in Iran’s Upstream Oil
Industry. Petroleum Business Review, Vol. 8, No. 2, pp. 83–103.
Ghanim Anaz (2012). Iraq Oil and Gas Industry in the Twentieth Century, Nottingham University Press, 
223- 302.
Hassan, Shafiqul; Amuda, Yusuff Jelili; Dhali, Mohsin; Saghir Munir Mehar (2023). Contract structure of 
production sharing agreement by international oil company in exploration of petroleum resources in 

developing countries. International Journal of Energy Economics and Policy, 13(3), 7- 14 
HAMAD, S. A. (2017). Renegotiation Clauses in International Petroleum Contracts, master thesis, Near 
East University.
Ruslan Suleymanov (2011). 'Balancing State and Investor Interests in International Petroleum Contracts: 
Renegotiation Clause', CEU master thesis.
SSALI EDWARD (2015). Production sharing or concession agreement: Which is optimal for the 
exploitation of Ugandan oil and gas resources.
Al-Chalabi, F. (2010). Iraq's Oil Policy: Past, Present and Future. London: Routledge.
Guirauden, D. (2004). Legal, fiscal and contractual framework. oil and gas exploration and production.
Ghadas, A., Ariff, Z., & Karim, S. (2014). Types and Features of International Petroleum Contracts. South 
East Asian Journal of Contemporary Business, Economics and Law.
Radon, J., & Logan, S. (2016). National Oil Companies in the Middle East and North Africa: Remaining 
Relevant in a Changing World. In Economic Research Forum Working Papers (No. 1072).
Al-Bidery, S. A. (2014). Modernizing Iraq: a vision for a comprehensive petroleum arbitration regime in 
Iraq, Bangor University (United Kingdom).سایت ها
United Nations Conference on Trade and Development (UNCTAD). (2020). Technology and Innovation 
Report. Retrieved from https://unctad.org
Transparency International. (2020). Corruption in the Extractive Industries. Retrieved from https://www.
transparency.org
Mustafa Rashid Issa, (2018), (Petroleum Contracts under the Iraqi Law: National and International 
Perspectives -Law Department, Ishik University, Iraq, available at: <http://www.sciint.com/
pdf/636610316796686267.edited%20PAID.pdf> accessed 24 March 2021
مطالعات تطبیقی حقوق کشورهای اسلامی
دوره 4، شماره 2
تابستان 1405
صفحه 45-67