مطالعات تطبیقی حقوق کشورهای اسلامی

مطالعات تطبیقی حقوق کشورهای اسلامی

بررسی رویکردهای حاکم بر تحولات احوال شخصیه کشورهای اسلامی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
استادیار، گروه حقوق، جامعة المصطفی (ص)، قم، ایران.
چکیده
احوال شخصیه به‌عنوان یکی از مهم‌ترین شاخه‌های حقوق خصوصی، در کشورهای اسلامی تحت تأثیر عمیق شریعت اسلامی و تحولات اجتماعی قرار دارد. تحقیق درباره رویکرد تحول احوال شخصیه کشورهای اسلامی نه‌تنها به فهم بهتر از روندهای تاریخی و حقوقی این تحول کمک می‌کند، بلکه می‌تواند راهکارهایی برای تطبیق میان سنت و مسائل نو ارائه دهد. چنانکه برای تأمین عدالت اجتماعی و پاسخگویی به نیازهای جوامع اسلامی ضروری است. مسئله اصلی مورد پژوهش این است که رویکردهای حاکم بر تحولات احوال شخصیه کشورهای اسلامی، به چه صورت بوده و با چه سازوکاری انجام‌شده است؟ به نظر می‌رسد رویکردهای حاکم بر تحول نظام‌های احوال شخصیه در بیشتر کشورهای اسلامی در راستای همگرایی جهانی و متأثر از قوانین و اسناد بالادستی بین‌المللی می‌باشد. از این رو پژوهش حاضر با روش توصیفی-تحلیلی و با هدف بررسی رویکردهای تحول در نظام احوال شخصیه کشورهای اسلامی، نشان می‌دهد که احوال شخصیه در کشورهای اسلامی با توجه به تحولات حقوق بشری متأثر از قوانین و اسناد بین‌المللی است و درنتیجه تحولات صورت گرفته، بخش‌هایی از قوانین مدنی آنان، از نمونه‌های غربی الگو گرفته؛ اما به‌رغم این تأثّر، تمایل به بازگشت به اندیشه اصیل اسلامی و حاکمیت قوانین حقوقی آن در برخی از کشورهای مزبور دیده می‌شود.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

A review of the approaches governing the evolution of personal status in Islamic countries

نویسنده English

Siyamak Ghiyasi Sarraki
Assistant Prof., Department of Law, Al-Mustafa University, Qom, Iran.
چکیده English

Personal status law, as one of the most important branches of private law in Islamic countries, is deeply influenced by Islamic Sharia and social developments. Research on the approaches to the evolution of personal status laws in Islamic countries not only contributes to a better understanding of the historical and legal processes of this transformation but can also provide solutions for reconciling tradition with contemporary issues. This is essential for ensuring social justice and addressing the needs of Islamic societies. The main research question is: What are the dominant approaches governing the evolution of personal status laws in Islamic countries, and through what mechanisms have they been implemented? It appears that the dominant approaches to the transformation of personal status systems in most Islamic countries align with global convergence and are influenced by international laws and overarching documents. Therefore, this study, using a descriptive-analytical method and aiming to examine the approaches to legal evolution in the personal status systems of Islamic countries, demonstrates that personal status laws in Islamic countries have been influenced by human rights developments stemming from international laws and documents. As a result of these changes, parts of their civil laws have adopted models from Western examples. However, despite this influence, there is a noticeable tendency in some of these countries to return to authentic Islamic thought and the supremacy of its legal principles.

کلیدواژه‌ها English

Personal status
Islamic Sharia
legal evolution
dominant approaches
ijtihad (Islamic legal reasoning)
Islamic countries
1.      آن‍درس‍ون، ن‍ورم‍ن. (1376). ت‍ح‍ولات ح‍ق‍‍وقی ج‍ه‍ان اسلام، ترجمه ف‍خ‍رال‍دی‍ن اص‍غ‍ری، ج‍ل‍ی‍ل ق‍ن‍واتی، م‍ص‍طف‍ی ف‍ض‍ائ‍ل‍ی، چ 1، قم: موسسه بوستان کتاب.
2.      باریکلو، علی‌رضا. (1387). اشخاص و حمایت‌های حقوقی آنان. چ 1. تهران: انتشارات مجد.
3.      بدران، ابوالعینین بدران. (1409). الفقه المقارن للاحوال الشخصیه بین المذهب الاربعه و المذهب الجعفری و القانون. بیروت: دار النهضه.
4.      جعفری لنگرودی، محمدجعفر. (۱۳۹۳). ترمینولوژی حقوقی، چ 3، تهران: کتابخانه گنج دانش.
5.      الجندی, أحمد نصر. (2008). الأحوال الشخصیة فی القانون التونسی، چ 1، مصر: دار الکتب القانونیة.
6.      حکمت نیا، محمود. (1386). فلسفه حقوق خانواده، چ 1، تهران: شورای فرهنگی و اجتماعی زنان.
7.      الخملیشی، احمد. (2015). من مدون الاحوال الشخصیه الی مدون الا سره، چ 1، مغرب: دار النشردار الکلمه.
8.      داوید، رنه. (1378). دو نظام بزرگ حقوقی معاصر؛ ترجمه حسین صفایی ودیگران. چ 4. تهران: مرکز نشر دانشگاهی.
9.      دفتر همکاری حـوزه و دانشـگاه. (1368). درآمـدی بـر حقـوق اسـلامی، ج 2، چ 1، تهران: انتشارات سمت.
10.   دهخدا، علی‌اکبر. (1385). لغت‌نامه دهخدا. چ 1. تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
11.   الزحیلی، وهبه. (1418). الفقه الاسلامی و ادلته، چ 2، دمشق: دارالفکر المعاصر.
12.   الزحیلی، وهبه. (1420). الاسره المسلمه فی العالم المعاصر، چ 1، دمشق: دار الفکر.
13.   سباعی، مصطفی.1417. شرح قانون الاحوال الشخصیه. بیروت: المکتب الاسلامی.
14.   شعاریان، ابراهیم؛ ترابی، ابراهیم. (1389). اصول حقوق قراردادهای اروپا و حقوق ایران (مطالعه تطبیقی)، چ 1، تبریز: انتشارات فروزش.
15.   شلبی، محمد مصطفی. (1370). احکام الاسره فی الاسلام. بیروت: دارالنهضه العربیه.
16.   شلتوت، شیخ محمود. (1959). فصلنامه کتاب الاسلام، سال یازدهم، شماره سوم، صص 227-228.
17.   الصابونی، عبدالرحمن. (۱۹۹۲). شرح قانون الاحوال الشخصیه السوری، چ 1 دمشق: جامعه دمشق.
18.   صالح، علی پاشا. (1397). سرگذشت قانون: مباحثی از تاریخ حقوق. چ 2. تهران: دانشگاه تهران.
19.   صفایی، سیدحسین؛ قاسم‌زاده، سیدمرتضی. (1388). حقوق مدنی اشخاص و محجورین، چ 1، تهران: انتشارات سمت.
20.   عارفی، محمد اکرم. (1385). شیعیان پاکستان، چ 1، قم: موسسه شیعه شناسی.
21.   عزمی بکری، محمد. (1999). موسوعة الفقه و القضاء فی الاحوال الشخصیة، چ 1 مصر: دارالمحمود للنشر.
22.   عوده، عبدالقادر. (1378). غفلت مسلمین و غربت حقوق اسلامی، ترجمه محمود عباسی، چ 1، تهران: انتشارات حقوقی.
23.   فقی، عمرو عیسی. (2005). الموسوعة الشاملة فی الاحوال الشخصیه. بیروت: المکتب الجامع الحدیث.
24.   قانون «حقوق العائله» لبنان. مصوب سال 1917 م.
25.   قانون احوال شخصیه کویت. مصوب سال 1996 م.
26.   قانون احوال شخصیه مصر. قانون شماره 1 مصوب سال 2000 م.
27.   قانون احوال شخصیه مغرب. الصادر باسم. مدونه الاحوال الشخصیه المغربیه. مصوب سال 1957 م. اصلاحات 2004 م.
28.   قانون احوال شخصیه سوریه. مصوب سال 1953 با اصلاحات سال 2007. م.
29.   قانون مجله احوال شخصیه تونس. مجله واجبات الطبیب فی الرائد الرسمی للجمهوریه التونسیه.1956 م. اصلاحات 1993 م.
30.   قانون مدنی ایران. مصوب سال 1307 ه.ش.
31.   قدری پاشا، محمد. (2009). الاحکام الشرعیه فی الاحوال الشخصیة. مصر: دارالسلام للطباعه والنشر.
32.   قنواتی، جلیل. (1379). سیر تاریخی حقوق زن در قوانین موضوعه ایران. کتاب نقد. شماره 17.
33.   قیاسی، سیامک. (1398). تحلیل حقوقی سیر تحول نظام‌های احوال شخصیه کشورهای اسلامی، چ 1، تهران: انتشارات مجد.
34.   کاتوزیان، ناصر. (1380). مقدمه علم حقوق، چ 5، تهران: انتشارات شرکت سهامی انتشار.
35.   کاتوزیان، ناصر. (1377). فلسفه حقوق، چ 1، تهران: شرکت سهامی انتشار.
36.   گودوین، ویلیام. (1383). پاکستان، ترجمه فاطمه شاداب، چ 1، تهران: ققنوس.
37.   متولی، عبد الحمید. (1985). ازمته الفکر السیاسی الاسلامی فی العصر الحدیث، چ 1، مصر: الهیئة المصریة العامة للکتاب.
38.   محمد حسین، فایز. (2010). تاریخ النظم القانونیة، چ 1، بیروت: منشورات الحلبی الحقوقیه.
39.   محمصانی، صبحی. (80 19). فلسفه‌ی التشریع فی الاسلام، ترجمه اسماعیل گلستانی، چ 5، تهران: انتشارات امیرکبیر.
40.   محمصانی، صبحی.1957. الاوضاع التشریعیه فی الدول العربیه ماضی‌ها و حاضرها. بیروت: دار العلم للملایین.
41.   مظفری، محمدحسین. (1387). «کشورهای اسلامی و حقوق جهانی بشر: مشارکت‌ها و مخالفت‌ها»، نامه مفید (نامه حقوقی)، (70)، دوره چهاردهم، صص 95-112.
42.   معوض، عبد التواب. (1986). موسوعة الاحوال الشخصیه. اسکندریة: منشأة المعارف، تاریخ النشر.
43.   معین، محمد. (1363). فرهنگ معین. چ 6. تهران: انتشارات امیر کبیر.
44.   الموسوعه الفقهیه الکویتیه. (1983). کویت: وزارة الاوقاف و الشؤون الاسلامیة.
45.   نجفی، محمدحسن. (1401). جواهر الکلام فی شرح شرایع الاسلام. بیروت: دارالاحیاء التراث العربی.
46.   نعمتی، احمد. (1376). اجتهاد و سیر تاریخی آن از دیدگاه اهل سنت، چ 1، تهران: نشر احسان.
47.   یوزف، شاخت. (1402). دیباچه‌ای بر فقه اسلامی، ترجمه اسدالله نوری، چ 1، تهران: انتشارات هرمس.