مطالعات تطبیقی حقوق کشورهای اسلامی

مطالعات تطبیقی حقوق کشورهای اسلامی

مبانی و آثار عدالت توزیعی در نظام مسئولیت مدنی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشیار گروه حقوق خصوصی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه میبد، میبد، ایران
2 گروه حقوق، دانشگاه آزاد اسلامی واحد آبادان، آبادان، ایران (نویسنده مسئول)
چکیده
در طول ادوار مختلف، مسئولیت‌ مدنی مبتنی بر نظریه‌های متفاوتی بوده که هرکدام روش خاصی را برای جبران خسارت پیشنهاد می‌دهند. از قرن بیستم به بعد نظریه‌ای تحت عنوان «عدالت توزیعی در مسئولیت مدنی» مطرح شد. عدالت توزیعی به توزیع و تسهیم عادلانه منافع و مضار فعالیت‌های مفید و ضروری برای زندگی امروز که درعین‌حال واجد خطرات به‌مراتب جدی‌تر و گسترده‌تری هستند، مربوط می‌شود. در این پژوهش به دنبال پاسخ به اینکه چرا در مواردی لازم است خسارتی را که یک شخص عامل آن بوده، به یک گروه مانند عاقله یا کل مردم (با پرداخت بیت‌المال یا با پرداخت از ناحیه بیمه‌گر) تحمیل نمود؟ در حقوق ایران، عدالت توزیعی مبنای اصلی مسئولیت‌ مدنی نبوده و استثنایی است بر اصل عدالت اصلاحی. به نظر می‌رسد ایجاد نهادهایی چون بیمه و صندوق‌های حمایتی از مهم‌ترین مبانی این نوع عدالت است و تحقق این عدالت را نمی‌توان در تمام موارد مسئولیت مدنی قابل تحقق دانست. هم‌چنین تحقق عدالت توزیعی در نظام مسئولیت‌ مدنی بلاشک باعث کاهش حوادث خواهد بود. بعضاً ضرر وارده به میزانی سنگین است که جبران آن از توان واردکننده زیان خارج است. برای همین منظور در حقوق نوین، اندیشه روبه گسترش در جبران خسارت، بحث عدالت توزیعی است. بر مبنای عدالت توزیعی، در چنین مواردی، زیان بر دوش افراد متعدد سرشکن و خسارت به‌صورت جمعی جبران شود و یا اینکه دولت با پیش بینی صندوق‌ها یا بیمه‌های اجباری، این نقش را بر عهده می‌گیرد. هر چند برخی از مصادیق خسارات از طریق این نوع عدالت توزیعی که استثنا است قابل جبران نمی‌باشد. در این تحقیق از نوع بنیادی و ازنظر رسیدن به اهداف از روش توصیفی - تحلیلی استفاده می‌گردد.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

Foundations and Effects of Distributive Justice in the Civil Liability System

نویسندگان English

Majid sarbazian asfandabad 1
Amir Zahiri 2
1 Associate Prof. of Private Law, Faculty of Humanities, University of Meybod, Meybod, Iran.
2 Department of Law, Islamic Azad University Branch Abadan, Abadan, Iran (Corresponding Author)
چکیده English

During different periods, civil responsibility has been based on different theories, each of which suggests a specific method for compensation. From the 20th century onwards, a theory under the title of "distributive justice in civil responsibility" has been proposed. Distributive justice is related to the fair distribution and sharing of benefits and harms of useful and necessary activities for today's life, which at the same time have far more serious and widespread risks. In this research, the question is, why is it necessary to bear the damage caused by one person to a group such as Aqila or the whole people (by paying the insurance company or by paying the insurance company)? In The Iranian law, distributive justice is not the main basis of civil responsibility and is an exception to the principle of corrective justice. It seems that the establishment of institutions such as insurance and support funds is one of the most important foundations of this type of justice, and the realization of this justice cannot be expected in all cases of civil liability. Also, the realization of distributive justice in the civil liability system will surely reduce accidents. Sometimes the damage caused is so heavy that it is beyond the power of the person causing the damage to compensate for it, Therefore And so the damage left uncompensated. For this reason, in modern law, the expanding thought in compensation is the discussion of distributive justice. On the basis of distributive justice, in such cases, the loss is borne by many people and the damage is compensated collectively, or the government assumes this role by providing funds or compulsory insurance, although some examples of losses through this type of distributive justice, which is an exception, it cannot be compensated. In this research, a descriptive-analytical method is used to achieve the goals.

کلیدواژه‌ها English

Compulsory insurance
civil responsibility
corrective justice
distributive justice
harm
  • کتب فارسی

    • آرمان­مهر، محمدرضا و متوسلی، محمود، ( 1389 ) تحلیل فلسفی روششناسی رالز در استخراج معیار عدالت اقتصادی، فصلنامه روششناسی علوم انسانی، شماره 62، سال شانزدهم.
    • ارسطو (1402) سیاست، ترجمه ؛ حمید عنایت؛ چ یازدهم، تهران؛ شرکت انتشارات علمی و فرهنگی.
    • افکار،حمید و عابدی ،محمد، (1402)، تحلیل اقتصادی صندوق تامین خسارت های بدنی در پرتوی اصول کارایی و هزینه – فایده، دانشنامه حقوق اقتصادی، ( دانشگاه فردوسی مشهد) ، دوره 30، شماره 23.
    • بادینی ، حسن (1402) ، فلسفه مسئولیت مدنی، چاپ پنجم ، تهران، شرکت سهامی انتشار.
    • بادینی ،حسن ( 1383)، هدف مسئولیت مدنی، مجله دانشکده حقوق و علوم سیاسی (دانشگاه تهران)، شماره 66.
    • بادینی، حسن و اسلامی فارسانی، علی( 1392 ) ، ، نقش انصاف در مسئولیت مدنی، پژوهش‌های حقوق تطبیقی، دوره 17، شماره 3.
    • بادینی ،حسن ( 1390)، بررسی تطبیقی قابلیت جبران ( ضرر اقتصادی ) در مسئولیت مدنی، فصلنامه حقوق، مجله دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران، شماره 1، دوره چهل و یک.
    • بهرامی حسن آبادی، مهدی و برزگر خسروی، محمد (1402 )، مقایسه تطبیقی وظایف اقتصادی دولت در قانون اساسی ایران و پاکستان، فصلنامه علمی مطالعات تطبیقی حقوق کشورهای اسلامی، دانشگاه ایلام، شماره 4 ، دوره 1 .
    • جعفری لنگرودی، محمد جعفر ( 1401)، مبسوط در ترمینولوژی حقوق، چ نهم، ج 4، تهران ؛ گنج دانش.
    • -دهخدا، علی­اکبر( 1377) ، لغت نامه دهخدا، تهران ، موسسه چاپ و انتشارات .
    • رالز، جان( 1402)، عدالت به­ مثابه انصاف؛ ترجمه  عرفان ثابتی، چ 7 ؛ تهران؛  انتشارات ققنوس.-
    • رالز، جان (1387)، نظریه عدالت، ترجمه سید محمد کمال سروریان، مرتضی بحرانی، چ اول، تهران؛  پژوهشکده مطالعات فرهنگی و اجتماعی.
    • سعادت مصطفوی،سید مصطفی و پایکاری، محمد جواد (1396 ) ،نگرشی جدید به مبانی مسئولیت مدنی در حقوق ایران و فقه امامیه، دو فصلنامه آموزه های حقوقی گواه، سال سوم ، شماره اول.
    • فصیحی، عبدالخالق، ( 1400) نهاد عاقه در حقوق اسلام، دو فصل نامه مطالعات حقوق اسلامی ،سال هفتم شماره 15 .
    • مولوی، محمد و حاجی عزیزی، بیژن و غلامی ، نگین، (1397)، مبانی اقتصادی توزیع خسارت در مسئولیت مدنی، مجله مطالعات حقوقی، ( شیراز)، دوره دهم، شماره سوم.
    • عربی، سید هادی (1399) نظریات عدالت توزیعی ،چ دوم، قم،  پژوهشگاه حوزه و دانشگاه ، انتشارات سبحان.
    • کاتوزیان، ناصر (1402) ، حقوق مدنی، الزام­های خارج از قرارداد، ضمان قهری، تهران، چ 5 ، ج 1، تهران، مؤسسۀ انتشارات و چاپ دانشگاه .
    • کاتوزیان، ناصر (1393) ، فلسفه حقوق، ج اول، تهران: شرکت سهامی انتشار .
    • مطهری، مرتضی (1396)، بیست گفتار، چ 6، تهران، انتشارات صدرا .
    • مطهری، مرتضی( 1420ق)، بررسی اجمالی مبانی اقتصاد اسلامی، تهران، انتشارات حکمت.
    • مطهری، مرتضی ( 1390)، عدل الهی، تهران، انتشارات صدرا.
    • میرکمالی، علیرضا و صالح احمدی، سحر ، قانون مجازات اسلامی در نظم حقوقی کنونی (جلد اول). چاپ 4. گالوس، 1400. ,شماره فیش در پژوهشکده حقوق و قانون ایران:6276280.
    • نصرارکن،حجت و محمدرضا پور اوزان،بابک و مولایی، یوسف، ( 1398)، بررسی جایگاه عدالت توزیعی در مسئولیت مدنی، فصلنامه علمی تحقیقات حقوقی بین المللی، دوره 12، شماره 45.
    • هایک، فردریش آگوست فون (1385) ، در سنگر آزادی، گردآورنده و مترجم عزت اله فولادوند ، چاپ سوم ، تهران ؛ لوح فکر .
    • هولمز، رابرت ال ( 1382)، مبانی فلسفه اخلاق، مترجم مسعود علیا، تهران  ، انتشارات ققنوس.
    • واعظی، احمد ( 1384)، جان رالز، از نظریۀ عدالت تا لیبرالیسم سیاسی، چ اول، قم: مؤسسه بوستان کتاب قم ( انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی حوزۀ علمیه قم) .

            

     منابع عربی

    1-السنهوری، عبدالرزاق، الوسیط فی شرح القانون المدنی الجدید، جلد نهم، بیروت: داراحیاء التراث العربی، بیتا.

    2- السنهوری ، عبدالرزاق احمد ( 1384 )، دوره حقوق تعهدات: منابع تعهد، ترجمه سید مهدی دادمرزی و محمدحسین دانش­کیا، قم، دانشگاه قم، ج 2.

    3- جبری محمد حبیب، دکتر عادل: المفهوم القانونی لرابطة السببیة و انعکاسه فی التوزیع عبء المسؤولیة.

     

     

     منابع لاتین

     

    • Blakely,G.L, Andrews, M.C., and Moorman, R.H. ( 2005). The moderating effects of equity sensitivity on the relationship between organizational justice and organizational citizenship behaviors. Journal of Business and Psychology, 20/2: 259-273.
    • Calabresi, Guido, (2005). Some Thoughts on Risk Distribution and Law of Tort, The Yale Law Journal; vol: 70, 2005
    • Gordley James, Taylor von Mehren Arthur, (2009). An Introduction to the Comparative Study of Private Law: Readings, Cases, Materials: Cambridge university press: 55.
    • Mazeud (Henri, Leon et Jean) (1971)., Lecons de droit Civil, t. II volume primier, obligation 4e ed, par Michel de Juglart ed, par F. chabas, paris.
    • Volcanoes, Mary L.(1997). Law above Nations. University Press of Florida.
    • Van Genden Loos v. (2004). NederlandseAdministratie der Belastingen.