مطالعات تطبیقی حقوق کشورهای اسلامی

مطالعات تطبیقی حقوق کشورهای اسلامی

مالکیت معادن از دیدگاه فقه اسلامی وحقوق انگلستان

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
حسین رضا مهدوی راد 1
سیدحسن شبیری زنجانی 2
1 دانشجوی دکتری حقوق خصوصی، دانشکده حقوق، دانشگاه جامعه المصطفی (ص)، قم ، ایران. (نویسنده مسئول)
2 دانشیار گروه حقوق خصوصی،دانشکده حقوق، دانشگاه قم ، قم، ایران.
10.22034/lcs.2023.546824.1004
چکیده
سرمایه های طبیعی در عصر حاضر در رونق اقتصادی و فعال بودن چرخه تولید اهمیت بسزایی دارند چرا که تولید کارخانه‎ها اکثرا وابسته به مواد خامی است که از این معادن بدست می‎آید و از طرفی سرمایه و بودجه بعضی از کشورها نیز، از راه استخراج ذخایر زیر زمینی از جمله نفت تأمین می‎شود. لذا، اهمیت معادن در تأمین منابع مالی، توسعه صنعتی و پیشرفت اقتصادی کشورها غیر قابل انکار است. بنابراین، با توجه به اهمیت معادن در توسعه اقتصادی کشورها، استخراج آن نیازمند قانون و مقرراتی است که حقوق دولت و ملت را به خوبی تبیین نماید؛ زیرا استخراج خود سرانه معادن می‎تواند پیامدهای منفی اقتصادی و زیست محیطی جبران ناپذیری را در پی داشته باشد. ازاین‎رو، پژوهش حاضر سعی دارد با تجزیه و تحلیل قواعد، مبانی و منابع حقوقی بین مالکیت عمومی و خصوصی تعادل برقرار ساخته و به این پرسش پاسخ دهد که مالک اصلی معادن از منظر فقه اسلامی و حقوق انگلستان کیست؟ و در راستای پاسخ به این پرسش به این نتیجه رسیده است که علی‎رغم اختلافات موجود در فقه اسلامی از منظر مشهور فقهای اسلامی معادن جزء انفال بوده و اختیار آن در دست امام یا حاکم شرع است و در حقوق انگلستان نیز نسبت به مالکیت معادن دو دیدگاه متفاوت وجود دارد، یک نظریه مالکیت معادن را تابع زمینی می‎داند که معدن در آن قرار دارد و نظریه دوم مالکیت معدن از مالکیت زمین را قابل تفکیک دانسته و مالکیت صاحب زمین نسبت به ذخایر معدنی نهفته در اعماق آن را نفی می‎کند.
کلیدواژه‌ها
انفال
مالکیت عمومی
مالکیت خصوصی
معادن

عنوان مقاله English

Mining ownership from the perspective of Islamic jurisprudence and English law

نویسندگان English

hoseinreza mahdavirad 1
Sayyidhasan shobeirizanjani 2
1 Ph.D. Student in in Private Law, Department of public law, Faculty of Law, Al-Mustafa Community International University,QOM, Iran.(Corresponding Author)
2 Associate Professor of Private law Dep. Faculty of Law & Political Science, University of Qom, Qom, Iran.
چکیده English

In today's era, natural capitals are very important in economic prosperity and active production cycle, because the production of factories mostly depends on the raw materials obtained from these mines, and on the other hand, the capital of some countries is also obtained through the extraction of reserves. It is provided underground, including oil. Therefore, the importance of mines in providing financial resources, industrial development and economic progress of countries is undeniable. Therefore, considering the importance of mines in the economic development of countries, its extraction requires laws and regulations that clearly explain the rights of the government and the nation; Because the arbitrary extraction of mines can lead to irreparable negative economic and environmental consequences. Therefore, by analyzing the rules, foundations and legal sources between public and private ownership, the present research seeks to answer the question, who is the main owner of mines from the perspective of Islamic jurisprudence and English law? And it has come to the conclusion that despite the existing differences, from the perspective of famous Islamic jurists, mines are a part of Anfal and its authority is in the hands of the imam or ruler of Sharia, and in English law, there are two different views on the ownership of mines, one theory of ownership It considers mines to be subordinate to land, and the second theory considers mining ownership to be separable from land ownership and negates the land owner's ownership of mineral deposits hidden in its depths.

کلیدواژه‌ها English

Anfal
ownership of mines
public ownership
private ownership
mubahat

  1.  

    1. 1. ابن اثیر، مجدالدین، النهایه فی غریب الحدیث، قم، مؤسسه اسماعلییان، چاپ چهارم، 1364ه.ش
    2. ابن براج، قاضی، المهذب، قم، مؤسسه نشر اسلامی، 1406، ج1.
    3. ابن ادریس، محمد، السرائر ،قم، دفتر انتشارات اسلامى، دوم، 1410 ه‍ ق.
    4. ابن منظور، جمال الدین محمد بن مکرم، لسان العرب، قم، نشر ادب حوزه، 1405ه.ق.
    5. ابن علامه، ایضاح الفوائد، قم، مطبعه علمیه، ج2، 1388.
    6. ابن قدامه، عبدالله، مغنی، بیروت، دارالکتب العربی للنشر والتوزیع،
    7. ابن قدامه، عبدالله الرحمن، شرح الکبیر، بیروت، دارالکتاب العربی للنشر والتوزیع، ج6.
    8. اراکی، محسن، ملکیه المعادن فی‌الفقه الاسلامی، قم، مجمع الفکری الاسلامی، 1434ه.ق.
    9. الرعینی، محمد، مواهب الجلیل ، بیروت، دارالکتب الاسلامیه، چاپ اول1416ه.ق، ج3.
    10. المنهاجی، محمدبن احمد، جواهر عقود، بیروت، دارالکتب العلمیه، چاپ اول 1417ه.ق، ج1.
    11. بحرانى، آل عصفور، حسین بن محمد، الأنوار اللوامع، قم، مجمع البحوث العلمیة، اول، ه‍ ق
    12. حائرى، على ، ریاض المسائل (ط - القدیمة)، قم، مؤسسه آل البیت، اول، ه‍ ق
    13. حلّى، نجم الدین جعفر بن زهدرى، إیضاح ترددات الشرائع، قم، انتشارات کتابخانه آیة الله مرعشى نجفى،دوم، 1428 ه‍ ق
    14. حلّى، جعفر بن حسن، شرائع الإسلام، قم، مؤسسه اسماعیلیان، چاپ دوم، 1408 ه‍ ق.
    15. حلّى، یحیى بن سعید، الجامع للشرائع، قم، مؤسسة سید الشهداء العلمیة، چاپ اول، 1405 ه‍ ق.
    16. حلّى، نجم الدین جعفر بن زهدرى، إیضاح ترددات الشرائع، قم، انتشارات کتابخانه آیة الله مرعشى نجفى، دوم، 1428 ه‍ ق.
    17. خوانسارى، جمال الدین، التعلیقات على الروضة البهیة، قم، منشورات المدرسة الرضویة،اول، ه‍ ق.
    18. خویى، سید ابو القاسم موسوى، منهاج الصالحین،قم، نشر مدینة العلم، 1410 ه‍ ق
    19. سبحانى، جعفر، الخمس فی الشریعة الإسلامیة الغراء، قم، مؤسسه امام صادق،اول، 1420 ه‍ ق
    20. سبزوارى، محمدباقر، کفایة الأحکام، قم، دفتر انتشارات اسلامى، اول، 1423 ه‍ ق.
    21. سرخسی، مبسوط، بیروت، دارالمعرفه للطباعه والنشروالتوزیع،1406، ج2.
    22. سلاّر، حمزة، المراسم العلویة والأحکام النبویة، قم، منشورات الحرمین، اول، 1404 ه‍ ق
    23. سمرقندی، علاءالدین، تحفه‌الفقها، بیروت، دارالکتب العلمیه، چاپ دوم، 1414ه.ق.
    24. سیستانی، سیدعلی، المسائل المنتخبه، قم، مکتب آیت الله سیستانی، 1414.
    25. _____________، منهاج الصالحین، قم، دفتر حضرت آیة الله سیستانى، پنجم، 1417 ه‍ ق.
    26. ____________، قاعده لاضرر، قم، دفتر آیت الله سیستانی، چاپ اول، 1414ه.ق.
    27. شربینی، محمدبن احمد، مغنی المحتاج، بیروت، 1377، ج2، 372.
    28. شهید ثانی، زین الدین، الروضه البهیه، قم، مکتبه داری، چاپ اول، 1410، ج2، ص66.
    29. شهید ثانى،________، مسالک الأفهام، قم، مؤسسة المعارف الإسلامیة،اول، 1413 ه‍ ق.
    30. شهید اول، محمد بن مکى، الدروس الشرعیة ، قم، دفتر انتشارات اسلامى، دوم، 1417 ه‍ ق.
    31. شهیداول، _____________البیان، قم، محقق،چاپ اول1412.
    32. صدر، شهید، سید محمد باقر، اقتصادنا، خراسان، قم، دفتر تبلیغات اسلامى، اول، 1417 ه‍ ق.
    33. طوسی، محمدحسن، النهایه، قم، مؤسسه نشر اسلامی، چاپ اول 1412، ج2.
    34. طوسى، محمد بن حسن، المبسوط فی فقه الإمامیة، تهران، المکتبة المرتضویة، سوم، 1387 ه‍ ق.
    35. علامه حلی، حسن بن یوسف، قواعد الاحکام، قم، مؤسسه نشر اسلامی، ج2، 1388.
    36. علامه حلی، ______________تحریرالاحکام، قم، مؤسسه امام صادق، چاپ اول، 1421ه.ق، ج4.
    37. علامه حلّى، _______________تذکرة الفقهاء (ط- الحدیثة)، قم، مؤسسه آل البیت، اول، 1414 ه‍ ق)
    38. فاضل آبی، کشف الرموز، قم، مؤسسه نشر اسلامی،ج1، ص 270، 1408
    39. فیاض، محمد اسحاق فیاض، منهاج الصالحین 3 جلد، ه‍ ق.
    40. فیروزآبادی، القاموس المحیط، بی‌جا، بی‌تا.
    41. فیض کاشانی، محمد محسن، وافی، اصفهان، مکتبه امام المیرالمؤمنین، 1409،ج1.
    42. فیض کاشانى، محمد محسن، مفاتیح الشرائع،قم، انتشارات کتابخانه آیة الله مرعشى.
    43. عبدالله ابن قدامه، المغنی، بیروت، دارالکتب العربی للنشر والتوزیع، ج2، ص 617.
    44. عمیدى، سید عمید الدین حسینى، کنز الفوائد، قم، دفتر انتشارات اسلامى.
    45. کاسانی، علاءالدین، بدائع الصنایع، پاکستان، مکتبه الحبیبه، 1409هق.
    46. کاشف الغطاء، مهدى، مورد الأنام فی شرح شرائع الإسلام، نجف، مؤسسه کاشف الغطاء.
    47. مفید، محمّد بن محمد بن نعمان، المقنعه، قم: کنگره جهانى هزاره شیخ مفید، چاپ اول،. 1413 ق.
    48. موسوی خمینی، روح الله، صحیفه امام، تهران، موسسه نشر آثار امام خمینی،چ چهارم، سال 1385 .
    49. ___________________، تحریر الوسیلة،قم، مؤسسه مطبوعات دار العلم.
    50. __________________،زبده الاحکام، تهران، دفتر تبلیغات اسلامی، چاپ اول 1404ه.ق.
    51. نجفی، محمدحسن، جواهرالکلام فی شرح شرائع الإسلام، بیروت، دار إحیاء التراث العربی،هفتم، 1404 ه‍. ق.
    52. نجف‌آبادى، حسین على منتظرى،قم، دراسات فی ولایة الفقیه و فقه الدولة الإسلامیة، نشر تفکر، دوم، 1409 ه‍ ق.
    53. نراقى، مولى احمد، مستند الشیعة فی أحکام الشریعة،قم، مؤسسه آل البیت، اول، 1415 ه‍ ق.
    54. نووی، روضه الطالبین، بیروت، دارالکتب العلمیه، بی تا،ج6، ص 364.
    55. نورى، محدث، میرزا حسین، مستدرک الوسائل، بیروت، مؤسسه آل البیت،اول، 1408 ه.‍ ق.
    56. همدانى، آقا رضا، مصباح الفقیه، قم، مؤسسة النشر الإسلامی، اول، 1416 ه‍ ق
    57. اعتمادی ، محمد ، مالکیت معادن از دیدگاه فقه امامیه ، مجله علمی – پژوهشی فقه اقتصادی ، شماره 2 ،زمستان 1393، ص 79 تا 104
    58. کوخایی زاده ، کریم ، نیازی، قدرت الله، رضوانی مفرد ، احمد ، بررسی تبعیت مالکیت معادن از مالکیت اراضی در فقه امامیه ، مجله فقه و مبانی حقوق اسلامی ، دوره پنچاه و یکم ، ش 2 ، زمستان 1397 ، ص 423 تا 442

     

    1. Eggert, R.G. (2001). Mining and economic sustainability: National economies and local communities. World business council for sustainable development. Geneva, MMSD Report 10.
    2. Ejdemo, T., & Soderholm, P. (2011). Mining investment and regional development: A scenario-based assessment for Northern Sweden. Resources Policy, 36: 14-21.
    3. Loayza, N. & Rigolini, J. (2016). The local impact of mining on poverty and inequality: Evidence from the commodity boom in peru. World Development, 84:219-234.
    4. Lord hail sham halis bury laws of England :volume 31:mines minerals -19-  and Quarties: landon 1988)
    5. Lord hail sham , hals bury,s laws of England , volume 31, mines minerals and quarries, London .1988
    6. Radetzki, M. (1982). Regional development benefits of mineral projects. Resources Policy, 8: 193-200.
    7. Rolfe, J., Lawrence, R., & Rynne, D. (2011). The economic contribution of the resources sector by regional areas in Queensland. Economic analysis & Policy, 41(1): 15-36.

    Sice celilia  mining law bridging the gap between commom law and civil law system seymbulletin v6196 . n .1075 . London . 2003

    1. Stac . celilia . mining lawe : bridging the gap between commom law and civil law system .syimbulletin . v6196. N.1075 .landon 2003
    2. Lei, Y., Cui, N., & Pan, D. (2013). Economic and social effects analysis of mineral development in China and policy implications. Resources Policy, 38